Τελευταία νέα:
Το blog βρίσκεται σε δοκιμαστική περίοδο. Σχόλια και προτάσεις στο info@comedylab.gr

BLOGS:Σίλας Σεραφείμ - Συνέντευξη

 Συνέντευξη στην Ματίνα Καλτάκη
---------------------------------------------------
 
Οι φανατικοί της σάτιρας τον παρακολουθούν την εκπομπή του «Βράσε όρυζα» κάθε Σάββατο και Κυριακή στις 3 μ.μ. (ΝΕΤ, 105, 8) και κάθε μέρα στο KOSMOS 93,6, /9.00, 14.00, 18.00 & 22.00 σε διλεπτα σατιρικά ένθετα και σε καθημερινή βάση  στα ολιγόλεπτα βιντέακια στην ιντερνετική κοινότητα Comedy Lab («Στο μυαλό του Σίλα»). Ο Σίλας Σεραφείμ, βασικός  εκπρόσωπος της εγχώριας σκηνής stand-up comedy, όμως, επανέρχεται δριμύτερος και από σκηνής θεάτρου, με «Οδηγίες Κρίσης» στο θέατρο Μπάντμιντον. «Είναι μια ‘υπερπαραγωγή’ με ένα μικρόφωνο κι ένα φως» λέει αστειευόμενος, δηλαδή «το ιδανικό θέατρο για καιρό κρίσης. Οτιδήποτε επιπλέον απαιτεί budget…»

Ο Σίλας χαρακτηρίζει τον εαυτό του «ηθοποιογράφο» –που σημαίνει ηθοποιός που ερμηνεύει τα κείμενα που γράφει ο ίδιος. Ως σατιρικός καλλιτέχνης έγινε γνωστός από τις παραστάσεις stand-up comedy της Λουκία Ρικάκη, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, με κείμενα που έγραφε και έπαιζε ο ίδιος. Με αφορμή το one-man show «Οδηγίες Κρίσης», έναν 120λεπτο κωμικό μονόλογο σε συνέχεια του περσινού «Κλεφτά υπάρχουν» στη σκηνή Βαριετέ του Badminton, ζητήσαμε τη γνώμη του για μερικά ζητήματα που αφορούν το σατιρικό λόγο, που ως γνωστόν ανθεί σε περιόδους κρίσης.
 

Ήσουν στην ομάδα της Λουκίας Ρικάκη που εισήγε το είδος της stand-up comedy. Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα για σένα;

Η Ρικάκη έκανε το μεγαλύτερο καλό και το μεγαλύτερο κακό. Το καλό ήταν  ότι συγκρότησε μια ομάδα με νέους ηθοποιούς με τους οποίους σύστησε το stand-up comedy στο αθηναϊκό κοινό, είδος πολύ δημοφιλές στην Αγγλία και Αμερική δεκαετίες πίσω, σαν φόρμα σάτιρας. Καθιέρωσε το είδος μεν αλλά με τις γνωστές στρεβλώσεις που συναντάμε και σ’ άλλους χώρους στον τόπο μας. Εννοώ ότι δημιουργηθηκε η παρεξήγηση ότι αν πας σε μια τέτοια παράσταση θα σου βάλουν το μικρόφωνο στο στόμα για να πεις κάτι, και θα κάνουν αστεία ενοχλητικά –έως προσβλητικά- εις βάρος σου. Δεν είναι αυτού του είδους οι πλάκες όμως, που χαρακτηρίζουν το είδος. Γι’ αυτό στην πορεία εγώ και ο Γιώργος Χατζηπαύλου αποχωρήσαμε από την ομάδα της. Ο θεατής έρχεται για να γελάσει μ’ αυτά που λες - όχι με αστειάκια εις βάρος του. Με τον Γιώργο, στη συνέχεια, βάλαμε το stand-up comedy στα θέατρα, σε κανονική σκηνή για να ξεφύγει από την εικονα του μαγαζιού, του μπαρ.

 
Μπορούμε να μιλήσουμε για όρια στην σάτιρα;

Τα όρια της σάτιρας είναι η ευστοχία της, η αλήθεια της. Αν δεν λέει την αλήθεια είναι κακόγουστη, δεν ενοχλεί κανέναν και κανείς δεν ασχολείται μαζί της. Ενοχλεί η ευστοχία της, άρα ενοχλεί η αλήθεια. Πρόσεξε τώρα: αν δεν σ’ αρέσει ν’ ακούς την αλήθεια, δεν είναι πρόβλημα της αλήθειας και δεν είναι πρόβλημα της σάτιρας. Γιατί η σάτιρα είναι τέχνη και η τέχνη είναι αναπαράσταση της αλήθειας. Ο Άμλετ για παράδειγμα γεμίζει πτώματα τη σκηνή αλλά κανείς δεν φωνάζει την αστυνομία. Ελπίζω να έγινα κατανοητός ακόμη και στους τελευταίους. Και κάτι ακόμη σχετικά με τα σύμβολα και τους συμβολισμούς, με τα οποία κάποιοι είναι υπερβολικά ευαίσθητοι. Άλλο σύμβολο, άλλο συμβολισμός. Άλλο τα σημαίνοντα άλλο τα σημαινόμενα: μια σημαία, π.χ., άλλο πράγμα σημαίνει για τον αναρχικό που την καίει, άλλο για τον εθνικιστή που τη φιλάει, άλλο για τον ιθαγενή του Αμαζόνιου  που βλέπει σ’ αυτήν ό,τι πραγματικά είναι, ένα πανί με χρώματα. Εδώ όπως διαπιστώνουμε έχουμε πολλά σημαίνοντα αλλά ένα σημαινόμενο. Ως εκ τούτου η σάτιρα, ως μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης δικαιούται να κάνει ό,τι θέλει με τα σύμβολα, τα σημαίνοντα, διότι η έκφραση δεν σκοτώνει.

 Πότε  ξεπέφτει η σάτιρα σε εύκολο λαϊκισμό;

Όταν είσαι κουρασμένος; Βασικά δεν υπάρχει δύσκολος λαϊκισμός. Ο λαϊκισμός έλκει τη δημοτικότητά του απ’ την ευκολία: είναι εύκολο να λαϊκίσεις ως καλλιτέχνης και είναι εύκολο να καταναλώσεις και να χωνέψεις λαϊκισμό ως θεατής. Διότι ο λαϊκισμός απλοποιεί σύνθετα προβλήματα και γι αυτό ειν΄επικίνδυνος. Κατά συνεκδοχή λοιπόν, όσο πιο εργατικός και ταλαντούχος ο σατιρικός καλλιτέχνης, τόσο καλύτερη η ποιότητα της σάτιρας και τόσο πιο μακριά από λαϊκίστικες ευκολίες. Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση ο καλλιτέχνης να είναι και εργατικός και ταλαντούχος αλλά να λειτουργεί με δόλο και πονηρές προθέσεις. Στις περιπτώσεις αυτές πάμε αλλού, έχουμε να κάνουμε με εκ προ μελέτης «σατιρικό έγκλημα».

Ο σατιρικός καλλιτέχνης, ως ένα είδος 'τιμητή', πρέπει να είναι απόλυτα καθαρός ή από τη στιγμή που κινείται μέσα σ' ένα βρώμικο σύστημα ακυρώνεται το "κριτήριο της αθωότητας";

Τα πράγματα είναι λίγο πιο σύνθετα. Δεν έχω πρόβλημα με τον καλλιτέχνη που, π.χ.,  ξημεροβραδιάζεται με πόρνες και τις εξυμνεί στη σάτιρά του. Αν όμως τις σατιρίζει ανελέητα υπαινισσόμενος το πόσο «αμόλυντος» είναι ο ίδιος, εκεί διακρίνω μια απύθμενη υποκρισία. Ο σατιρικός καλλιτέχνης για μένα οφείλει να είναι ειλικρινής και συνεπής, με τις αρχές του, τις απόψεις του, τη γνώμη του. Ο Λαζόπουλος, για παράδειγμα, κατακεραυνώνει ένα σύστημα με το οποίο είναι σιαμαίος ενώ συναγελάζεται με όλους όσους καταγγέλλει. Παράλληλα, παρέχει συνειδητά το ιδεολογικό άλλοθι, να δικαιολογούμε τη μιζέρια μας, αναπαράγοντας δοξασίες και χαϊδεύοντας ένστικτα.

 Δηλαδή για να είναι ειλικρινής θα έπρεπε να μην έχει κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του;

 Απεναντίας. Ας σατιρίζει ό,τι κάνει κέφι στην εκπομπή του αλλά όταν σχολιάζει να βάζει από πίσω να παίζει εικόνα με το κότερό του, ώστε να μπορούμε να κρίνουμε αν είναι συμβατά αυτά που λέει με το δικό του τρόπο ζωής –αλλιώς δεν ξέρω πόσο ειλικρινές μπορεί να είναι να κόπτεσαι για τα προβλήματα των άλλων. Κάνε σάτιρα με τους πλούσιους συνυπολογίζοντας και τον εαυτό σου μέσα σ’ αυτούς και είμαστε εντάξει. O Ψινάκης, για να το πω αλλιώς, είναι ο Ψινάκης που παριστάνει τον Ψινάκη. Ο Λάκης Λαζόπουλος είναι ο Ψινάκης που παριστάνει τον Τσε Γκεβάρα. Εκεί έχουμε θέμα.

Φυσικά, όταν μιλά για υπερβολικό πλουτισμό κάποιον, δεν υπονοώ απαραιτήτως ότι  έχουν κλέψει. «Αν τα είχε κλέψει θα ήταν στη φυλακή!» λέω στην παράσταση  και πέφτει γέλιο από το κοινό, που καταλαβαίνει αμέσως το πασιφανές, την ατιμωρησία που έβλαψε όσο τίποτε άλλο τη λειτουργία της δημοκρατίας. Δεύτερον: δεν έχω τίποτε με τους πλούσιους αλλά δεν είναι όλοι οι πλούσιοι το ίδιο. Έχει σημασία δηλαδή αν τα βρήκες τα πλούτη ή αν τα δημιούργησες μόνος σου, όπως έχει σημασία και με ποιους τρόπους τα απέκτησες,.
 
Άρα, ο σατιρικός καλλιτέχνης πρέπει να είναι ειλικρινής και ανεξάρτητος;

 Ο τρόπος οργάνωσης της οικονομίας της κοινωνίας είναι καθοριστικός και του τρόπου οργάνωσης της καλλιτεχνικής παραγωγής κι αυτό δεν είναι μόνο μαρξιστικό δόγμα. Ωστόσο μιλώντας για τον εαυτό μου μπορώ να πω πως, λέω ό,τι νομίζω, ότι αξίζει να απασχολήσει τη σάτιρα γιατί δεν έχω εξαρτήσεις από κανέναν κι ούτε έχω κάποιον δίπλα μου να με υποστηρίζει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Όμως συνδέομαι με ορατά κι αόρατα υλικά και ιδεολογικά δεσμά με την οικογένεια μου και κατ’ επέκταση με την κοινωνία. Άρα, υπό αυτό το πρίσμα, υπάρχει υποκειμενικότητα στη σάτιρα αλλά αντικειμενικότητα στις προθέσεις.

 
Η κρίση στην ελληνική τηλεόραση τι αποδεικνύει κατά τη γνώμη σου; Και αν το να φτάνεις στον πυθμένα οδηγεί εξ ανάγκης στο καινούργιο ξεκίνημα, πώς θα προσδοκούσες να αλλάξει η τηλεόραση, η δημόσια καταρχάς και η ιδιωτική κατά δεύτερον;

Η κρίση στην τηλεόραση αποδεικνύει ότι τα λεφτά τελείωσαν. Δεν υπάρχει καμιά άλλου είδους κρίση. Τελείωσαν τα λεφτά και δε γίνονται παραγωγές. Ειδικά για την κρατική τηλεόραση θα ήθελα ν’ αποκολληθεί επιτέλους απ’  την εκάστοτε πολιτική εξουσία. Θα πρέπει να λειτουργεί σαν ανεξάρτητος φορέας κυρίως ως προς το δημοσιογραφικό μέρος και να δίνει έμφαση στον πολιτισμό, χωρίς σοβαροφάνεια και μακριά από ψεύτικους εντυπωσιασμούς και κίβδηλες φαντασμαγορίες. Σε μια πραγματική δημοκρατία, οι επικεφαλής της δημόσιας τηλεόρασης πρέπει να είναι άνθρωποι σημαντικότεροι απ’ τους εφήμερους κομματικούς αξιωματούχους της κυβερνητικής επικοινωνίας. Κι ο κόσμος, οικονομικά σκεπτόμενος,  πρέπει να προτιμά τα κρατικά κανάλια γιατί το πρόγραμμά τους το έχει προπληρώσει. Άρα όταν δεν το βλέπει χάνει λεφτά! (χιούμορ λέμε)..

Πολλές φορές πάντως η δημόσια τηλεόραση στάθηκε αντάξια στις προκλήσεις των καιρών και είμαι αρκετά περήφανος που δουλεύω στην ΕΡΤ και δέκα χρόνια τώρα κάνω σάτιρα στο κρατικό ραδιόφωνο. Είναι ωραίο να αισθάνεσαι ότι δουλεύεις για όλους τους Έλληνες -και όχι να δουλεύεις όλους τους Έλληνες όπως κάνουν εν πολλοίς στη ιδιωτική τηλεόραση, η οποία οφείλει να «βασανιστεί» λίγο παραπάνω καλλιτεχνικώς κι όχι με περισσότερα λεφτά που δεν υπάρχουν. Με τα ίδια μπάτζετ μπορούν να γίνουν ποιοτικότερα πράγματα. Δημοσιογραφικώς είναι περιττό νομίζω να πω ότι κάθε μαγαζί έχει τη γραμμή και τις ιερές αγελάδες του. Δεν ξέρω πια ποιος ξεγελιέται.  Όσο για τον πυθμένα στον οποίο αναφέρθηκες, αν συνεχίσουμε ν’ ανεβαίνουμε θα τον φτάσουμε. Ο πάτος είναι από πάνω μας! Το εξ ανάγκης ξεκίνημα θα φέρει μια ανανέωση και μια φρεσκαδούρα κι αυτό είναι πρωτίστως ελπιδοφόρο και θετικό. Κι ας φέρει και νέες αφροσκόνες και καινούργια φύκια –είναι κι αυτά μες το παιχνίδι, δεν γίνεται αλλιώς.

 Ελευθερία και δημοκρατία χωρίς περιορισμούς μπορεί να νοηθεί;

Μα η ελευθερία και η δημοκρατία είναι για τα ξέφραγκα αμπέλια (γέλια).  Η δημοκρατία έχει κανόνες και ρυθμίσεις που πρέπει ν’ ακολουθούνται για ν’ αποφύγουμε τη ζούγκλα. Πριν διαλέξουμε αν είμαστε αριστεροί ή δεξιοί πρέπει πρώτα να ασπαστούμε αξίες όπως η εντιμότητα, η αξιοκρατία, η εμπιστοσύνη. Γύρω τους θα οργανωθούν οι θεσμοί που με τη σειρά τους θα λειτουργήσουν αποτελεσματικά ώστε να βιώσουμε τη δικαιοσύνη και την ισονομία σε μια αληθινή δημοκρατία. Ακόμα όμως ζούμε στη χώρα που οι πολίτες εκλέγουν άλλοθι κι όχι κυβέρνηση.  «Το της πόλεως όλης ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν» Ισοκράτης. Δηλαδή, οι πολίτες μιμούνται τους άρχοντες. Άρα, η δημοκρατία θέλει πεπαιδευμένους πολίτες, που να εκλέγουν τους κατάλληλους, ώστε να αποτελεί το αντίθετο του ξέφραγ(κ)ου αμπελιού με λίγα λόγια. Η διαφορά της με τη δικτατορία είναι η ειρηνική δυνατότητα αυτορρύθμισής της η οποία ερείδεται από μια ατελεύτητη διερώτηση: «Πράττουμε ορθά;».  

Επ’ ευκαιρία να πω ένα ευχαριστώ στο μεγάλο χορηγό μου, τη Χρυσή Αυγή– γιατί για τη σάτιρα δεν υπάρχει καλύτερη μούσα και χορηγός χιούμορ! (γέλια)

Επικρατεί σύγχυση σχετικά με τις ευθύνες των πολιτικών που ασκούν εξουσία –με τα γνωστά θλιβερά αποτελέσματα- από τη μία, και των πολιτών που τους ψηφίζουν από την άλλη. Εσύ τι πιστεύεις;

 Στη δημοκρατία ο λαός έχει ευθύνες. Οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να  κοπιάζουν για να λειτουργούν τα πράγματα σωστά. Αλλιώς βάλε ένα συνταγματάρχη να κάνει όλη τη δουλειά: ούτε αυτός θα σε ενοχλήσει  ούτε εσύ θα (μπορείς να) τον ενοχλήσεις. Γιατί αν πούμε ότι ο λαός δεν έχει καμία ευθύνη γι’ αυτά που συμβαίνουν, τότε λογικά δεν έχει και καμία δύναμη να τα αλλάξει. Πιστεύω ότι σήμερα πληρώνουμε το απολιτίκ που ήταν πολύ τρέντι τα τελευταία χρόνια. Μ΄ ευθύνη των πολιτικών δημιουργήθηκε μια κατάσταση στην οποία εκείνοι παρίσταναν ότι κυβερνούσαν και μείς παριστάναμε ότι κυβερνιόμασταν…

Έχουμε κακή δημοκρατία. Η κακή δημοκρατία όμως δε διορθώνεται με «καλό» φασισμό. Διορθώνεται με περισσότερη δημοκρατία και με ενίσχυση των θεσμών. Το θέμα είναι ότι το σύστημα επιτρέπει την αυτόβελτιωσή του αρκεί η κοινωνία να αναληφθεί τη δύναμη της και να χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα της αυτορρύθμισης της.